PUBLIKACJA

Projektowanie uniwersalne (UD – Universal Design) jest podejściem, które ma na celu tworzenie przestrzeni, produktów, usług oraz technologii dostępnych dla jak najszerszej grupy użytkowników, niezależnie od ich umiejętności, wieku, niepełnosprawności czy innych ograniczeń. W ramach tego podejścia szczególną uwagę zwraca się na dostępność i inkluzyjność, by każda osoba mogła w pełni korzystać z różnych zasobów bez napotkania barier.

 

W kontekście projektowania uniwersalnego, dostępność jest rozumiana w kilku wymiarach, które zostały opracowane w różnych aspektach. Poniżej przedstawiamy kluczowe modele dostępności, które pomagają w tworzeniu bardziej włączających przestrzeni i usług.

 

1. Aspekt dostępności architektonicznej

Koncentruje się na dostosowaniu fizycznego środowiska, tak aby było ono dostępne dla osób z różnymi ograniczeniami, w tym osób z niepełnosprawnościami fizycznymi. Projektowane są przestrzenie publiczne, budynki, drogi i infrastruktura, które umożliwiają wygodne poruszanie się, korzystanie z urządzeń czy dostępu do różnych obiektów.

 

Kluczowe elementy:

  • Szerokie drzwi i korytarze umożliwiające swobodne poruszanie się wózków inwalidzkich,

  • Winda w budynkach wielopiętrowych,

  • Wysokość blatów i stref roboczych dostosowana do osób siedzących,

  • Dostosowanie przestrzeni sanitarnej (np. toalety przystosowane do osób z niepełnosprawnościami),

  • Dźwiękowe oraz wizualne oznaczenia w przestrzeni publicznej.

 

2. Aspekt dostępności cyfrowej (WCAG)

Dostępność cyfrowa obejmuje projektowanie stron internetowych, aplikacji mobilnych i innych technologii, które muszą być dostępne dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności, np. niewidomych, słabowidzących czy osób z problemami z percepcją dźwięku.

 

Kluczowe elementy:

  • Zgodność z wytycznymi WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), które opisują, jak zapewnić dostępność treści internetowych dla osób z niepełnosprawnościami,

  • Zastosowanie napotykalnych interfejsów użytkownika, takich jak teksty alternatywne dla obrazów (alt text),

  • Używanie odpowiednich kontrastów kolorów, umożliwiających osobom z problemami ze wzrokiem łatwiejsze odczytywanie tekstów,

  • Dostosowanie możliwości nawigacji za pomocą klawiatury dla osób, które nie mogą używać myszy.

 

3. Aspekt dostępności komunikacyjnej

Odnosi się do sposobów, w jakie informacje są przekazywane i odbierane, zarówno w formie werbalnej, jak i niewerbalnej. Kluczowym celem jest zapewnienie pełnego dostępu do informacji dla osób z różnymi ograniczeniami w zakresie komunikacji, np. osób niesłyszących, słabosłyszących, osób z zaburzeniami mowy czy osób z ograniczoną zdolnością do rozumienia tekstu.

 

Kluczowe elementy:

  • Wykorzystywanie tłumaczeń na język migowy lub transkrypcji,

  • Udostępnianie materiałów w różnych formatach, np. dźwiękowych, tekstowych lub wizualnych,

  • Ułatwienie dostępu do informacji za pomocą prostych, zrozumiałych tekstów,

  • Zapewnienie subtelnych wskazówek dźwiękowych lub wizualnych, które pomagają w orientacji przestrzennej (np. w budynkach publicznych).

 

4. Aspekt dostępności sensorycznej

Koncentruje się na tym, jak przestrzenie i usługi mogą być dostosowane do osób z różnymi ograniczeniami sensorycznymi – zarówno w zakresie wzroku, słuchu, jak i dotyku. Z uwagi na to, projektowanie uwzględnia różnorodne zmysły, aby stworzyć środowisko, które będzie dostępne niezależnie od percepcji sensorycznej.

 

Kluczowe elementy:

  • Stosowanie wizualnych oraz dotykowych oznaczeń w przestrzeni publicznej,

  • Dostosowanie przestrzeni do osób z nadwrażliwością na hałas (np. poprzez wprowadzenie cichych stref),

  • Wykorzystanie różnorodnych bodźców sensorycznych (np. dźwięków, zapachów, tekstur), które pomagają w orientacji przestrzennej.

 

5. Aspekt dostępności kognitywnej

Dotyczy osób z ograniczeniami poznawczymi, np. z trudnościami w rozumieniu tekstów, zapamiętywaniu informacji czy przetwarzaniu bodźców. Projektowanie uniwersalne w tym zakresie skupia się na tworzeniu takich usług i przestrzeni, które są łatwe do zrozumienia i używania dla osób z różnymi trudnościami intelektualnymi i poznawczymi.

 

Kluczowe elementy:

  • Proste i zrozumiałe komunikaty i instrukcje,

  • Unikanie złożonych struktur informacji,

  • Jasne i intuicyjne oznaczenia, które pomagają w poruszaniu się po przestrzeni,

  • Dostosowanie czasu reakcji na działania użytkownika (np. czas na przeczytanie informacji, kliknięcie przycisków).

 

Przy tworzeniu  modelu dojrzałości w projektowaniu uniwersalnym trzeba brać pod uwagę  różne aspekty, od dostępności architektonicznej i cyfrowej, po aspekty komunikacyjne, sensoryczne i kognitywne gdyż każdy z nich dąży do stworzenia przestrzeni, usług i technologii, które mogą być użytkowane przez jak najszerszą grupę osób, niezależnie od ich ograniczeń.

 

Zrozumienie i zastosowanie ich w praktyce pozwala na eliminowanie barier, które mogą wykluczać pewne grupy użytkowników, i przyczynia się do tworzenia bardziej włączających, dostępnych i funkcjonalnych środowisk.

02 lipca 2026

Modele dostępności projektowania uniwersalnego

DANE KONTAKTOWE

Fundacja Instytut Zrównoważonego Rozwoju

Numer KRS: 0001038018

NIP: 6751783017

REGON: 525421695




Nr rachunku bankowego dla Darczyńców:
BNP Paribas Bank 68 1600 1462 1739 1294 2000 0001

Adres: 31-828 Kraków, os. Złotej Jesieni 15c/24

e-mail: fundacja@sdi.org.pl


Adres do e-Doręczeń:
AE:PL-11881-31941-AUIGE-25

(c) Fundacja Instytut Zrównoważonego Rozwoju 2026